اخلاق زیست محیطی، لیلا سلامی

در نیمه ی دوم قرن بیستم،توسعه تکنولوژی قدرتی به بشر اعطا کرد که توانایی ایجاد تغییرات قابل ملاحظه در محیط خود را به دست آورد،توسعه اقتصادی کشورها که با اتکا به قدرت تکنولوژی صورت گرفته معمولا در مراحل اولیه خود به ملاحظات زیست محیطی بی توجه بوده و به همین علت صدمات برگشت ناپذیری را به محیط زیست وارد کرده است اگرچه حفظ محیط زیست به عنوان یک عکس العمل همیشه مطرح بوده است اما بشر وقتی به طور جدی به حفظ محیط زیست توجه کرد که اصل توسعه را با خطر مواجه دید.به دنبال این تغییر نگرش مفهوم توسعه پایدار مطرح شد در توسعه پایدار بر خلاف گذشته،حفظ محیط زیست یک فعالیت عکس العملی نبوده بلکه به عنوان یک زیر بنای اساسی و ریشه ای در فرآیند های اجتماعی و اقتصادی مطرح می گردد.

دستیابی به توسعه پایدار قبل از هر چیز نیازمند تغییر در رفتارهای اجتماعی و گسترش تعهد التزام و اخلاق زیست محیطی است. برای داشتن توسعه پایدار باید الگوی تولید و مصرف مورد بازنگری قرار گرفته  به طوری که ضمن برآورده ساختن نیازهای بشر،با محیط زیست نیز سازگار باشد.شکاف میان اقشار مرفه و کم درآمد کاهش یافته،رشد جمعیت تعدیل گردیده و بالاخره فعالیتهای ناسازگار با محیط زیست متوقف گردد.این گامها نیازمند اقدامات عملی است و اقدامات عملی هم بدون وجود زیر بنای لازم در نگرشها و ارزشهای حاکم بر جوامع به نتیجه مطلوب نخواهد رسید.فرهنگ جوامع باید متحول گردد تا بشر بتواند خود را با چالشهای قرن بیست و یکم و جستجو برای پایداری تطابق دهد.البته ارزشهای اخلاقی که خصوصیات یک جامعه را نشان می دهد به سرعت قابل تغییر نبوده و نیازمند بردباری و استمرار در فعالیتهای آموزشی و فرهنگی است.اما بدون داشتن اخلاق زیست محیطی ،پیشرفته ترین قوانین و مقررات،پاک ترین تکنولوپی ها و پیچیده ترین تحقیقات نیز نمی تواند جامعه را در درازمدت به سمت توسعه پایدار سوق دهد.توسعه پایدار فقط وقتی امکان تحقق دارد که آگاهی عمومی ارتقا یافته،اخلاق زیست محیطی حاکم شده و مشارکت مردم بطور جدی جلب شود.اخلاق زیست محیطی همانند توسعه پایدار دارای یک تعریف ساده و مشخص نبوده و از دیدگاههای مختلف می تواند به شکل های متفاوت ولی هم راستا تعریف شود.اما بطور کلی اخلاق زیست محیطی به مجموعه رفتارهایی اطلاق می شود که رعایت آنها در تولید،مصرف و دیگر شئون زندگی منجر به کمترین صدمات و ضایعات زیست محیطی شده،ضمن آنکه اساس زندگی را با مشکل مواجه نمی سازد.یکی از ابعاد مهم در اخلاق زیست محیطی آینده نگری است.هر عمل امروز ما گامی در راه ساختن فردا است.بنابر این نسل حاضر نه تنها نسبت به ساکنین فعلی زمین مسئول است بلکه در مورد کسانی که هنوز متولد نشده اند نیز مسئولیت دارد.آنانی که قدرت هیچ انتخابی را ندارند و ناچارند آنچه را ما برایشان باقی می گذاریم بپذیرند.بنابراین اخلاق زیست محیطی نیازمند نگرش فرا نسلی است.

در کشور ما بطور سنتی و با تکیه بر تعالیم ملی و مذهبی توجه به جانوران،گیاهان و حفظ طبیعت ارزش محسوب می شده و اسراف و آلوده کردن محیط زیست نکوهش شده و اگر چه فرهنگ مصرفی و الگوی نادرست زندگی در چند دهه اخیر در جامعه جاری است.اما هنوز زمینه برای دستیابی به اخلاق زیست محیطی فراهم است.باید از خود بپرسیم که آیا غیر از این همه مصرف انرژی،آب و مواد دیگر راهی برای زندگی،سعادت و خوشبختی وجود ندارد؟آیا نیاکان ما که به مراتب کمتر از ما مصرف می کردند سعادتمند نبودند؟بیایید با هم جامعه ای آباد،زیبا و فردایی روشن برای خود و نسلهای بعد از خود طراحی کنیم.