تاکید مجدد دبیرکل کانون آینده نگری بر «بدیل انسانی برای جهانی سازی»

* تانیش، مریم نامجو: برداشت شما از اوضاع و احوال فعلی جامعه‌ای که برای تحول و پیشرفت آن تلاش می‌کنید، چگونه است؟

      این بحث را من سعی کرده‌ام طی مجموعه مقالاتی در نشریه آینده نگر و جاهای دیگر به تفصیل بشکافم. اما به‌طور خلاصه در پاسخ شما عرض می‌کنم جامعه ما از بعد فرهنگی دچار نارسایی‌های شدیدی است. ما ایرانیان فرهنگ غنی و انسان‌پروری داشته‌ایم؛ اما در حال حاضر، این فرهنگ به آفتهایی مثل دروغ، حقه‌بازی، جاه طلبی، منفعت خواهی، خلق و خوی استبدادی، تفکرات پدرسالاری و ضد زن، جزم اندیشی‌های مذهبی و قومی و... دچار شده است.

      در بعد اجتماعی ما شاهد گسترش روزافزون اعتیاد، طلاق، خودکشی، افسردگی و سایر بیماری‌های روحی - روانی، درگیری‌های خیابانی، قتلهای دهشتناک، کودک آزاری، زن آزاری، زنان و کودکان خیابانی و... هستیم.

       باید گفت که این شرایط اجتماعی را در بیشتر کشورهای جهان هم شاهد هستیم و مختص ایران نیست. در واقع، جامعه بشری دوران تاریکی را طی می‌کند، که باید انسانهای مسئولیت شناس را به چاره‌اندیشی وادارد.

* شما رشد این معضلات را چگونه ریشه‌یابی می‌کنید؟

      این معضلات ریشه در مسائل اقتصادی و شکاف طبقاتی عمیق دارد. چرا که طبقه فقیر و طبقه بسیار مرفه هر دو به علل مختلف آمادگی برای گرایش به مفاسد و بزهکاری‌ها را دارند. در حقیقت، نظام سرمایه داری جهانی با پروژه «جهانی سازی» خود موجب فقر اقتصادی، انحطاط فرهنگی و گسترش آسیبهای اجتماعی در جوامع مختلف حتی در خود کشورهای غربی شده است. البته مشکلات جامعه ما و سایر جوامع، ریشه در مسائل تاریخی هم دارند. اما استعمار و امپریالیسم که اکنون به «نئوامپریالیسم» تغییر شکل یافته و ایدئولوژی آن هم «نئولیبرالیسم» خصوصا در بخش اقتصادی است، و دولتهای تندرو و جنگ افروز بازوهای اجرایی آن هستند، بیشترین تاثیر را در انحطاط و عقب ماندگی ما داشته است.

       اما من بسیار امیدوارم. تحولات اخیر جهان به سمتی می‌رود که تندروی جای خود را به میانه‌روی بدهد و رشد جنبشهای انسانی از قبیل جنبش سبز، جنبش NGOها، حرکتهای زنان، جنبشهای حقوق بشرخواهانه، حرکتهای ضد جهانی سازی و عدالتجویانه در سراسر جهان سبب می‌شود که به تغییر اوضاع فعلی امید داشته باشیم. در علم سیستمها، «روندها» بیشتر از وضعیت فعلی سیستم اهمیت دارند.

* شما در یکی از سخنرانی‌های اخیر خود دو عامل تعصبات ملی و جزم اندیشی‌های مذهبی را به‌عنوان آفت صلح جهانی برشمرده‌اید. اگر ممکن است توضیحی در این باره بفرمایید.

      آینده نگری در یک تعریف، «آسیب شناسی تاریخ زندگی بشر» است. لذا ما در کمیسیون پژوهشهای تاریخی کانون آینده نگری کنکاشهای زیادی در خصوص مسائل تاریخی داشته‌ایم و به این نتیجه رسیدیم که بیشتر جنگهای خونین تاریخ بشر، یا ریشه ناسیونالیستی داشته و یا ریشه مذهبی. البته ما نقش مثبت و سازنده دین و مذهب و همچنین میهندوستی را انکار نمی‌کنیم. که اولی تعالی معنوی و اخلاقی جامعه را در پی دارد و دومی انگیزه‌ای برای خدمت به کشور و مردم است. اما تعصبات کور، جزم اندیشی، دگماتسیم و افراط در ملی گرایی و مذهب را منفی و مخرب تلقی می‌کنیم.

      صلح و سازش میان انسانها تنها زمانی امکانپذیر است که دیدگاه برابری ارزش و حقوق نسانها صرفنظر از ملیت، مذهب، طبقه و جنسیت آنها در جامعه جهانی نهادینه شود. یک ناسیونالیست اگر یک فرد عرب یا ترک را دارای ارزش و حقوقی کمتر از یک ایرانی بداند، این تفکر انسانی نیست. همینطور اگر من به عنوان مسلمان، ارزش انسانی خودم را بالاتر از یک مسیحی یا زرتشتی بدانم، این درست نیست.

      به زعم آینده نگرها، ارزش آدمیان دارای گوشت و پوست و خون زمینی، از ارزش اندیشه و ایدئولوژی بیشتر است و نباید هیچ انسانی را به‌خاطر تعلق به مذهب یا ملیت دیگر از کرامت انسانی برخوردار ندانیم.

* شما ریشه معضلات جامعه را در مسائل اقتصادی و مخصوصا سیاستهای نظام سرمایه‌داری می‌دانید. اما کانون آینده نگری بیشتر به فعالیتهای فرهنگی می‌پردازد. با این روش، چگونه می‌شود مشکلات جامعه را حل کرد؟

      به این نکته دقت کنید که ساختار اقتصادی متاثر از بینش و تفکرات جامعه و دولتمردان است. یعنی نظام سرمایه داری بر ملتی چیره نمی‌شود، مگر اینکه جهان بینی سرمایه داری در آن جامعه نهادینه شده باشد. شیوع این جهان بینی است که راه را برای تسلط سیستم سرمایه داری باز می‌کند. به همین دلیل، نظام کاپیتالیسم جهانی در راستای پروژه جهانی سازی خود بیشترین سرمایه گذاری را روی رسانه‌ها، سینما و نهادهای فرهنگساز کرده است. لذا ما هم در مقابل، باید رسانه‌های خود را تقویت کنیم و امید داشته باشیم اگر امکانات ما، یک صدم امکانات رسانه‌ای آنها باشد، موفق خواهیم بود. چون عقل و فطرت سلیم آدمی، تفکرات مثبت و انسانی را آسانتر می‌پذیرد. باید مطبوعات و NGOها و رسانه‌های انساندوست و جامعه گرا در سراسر جهان موتلف شوند تا بتوانند در روندی هماهنگ، «بدیل انسانی برای جهانی سازی» را به جهانیان ارائه دهند.

      گذشته از این، کانون آینده نگری تا جایی که در توانش بوده و امکاناتش اجازه می‌داده، در مقابله با بیکاری هم تلاش کرده و با تشکیل کمیسیون کارآفرینی، دوره‌هایی را با همکاری دانشکده کارآفرینی دانشگاه تهران برگزار کرده، و علاوه بر آن، کارشناسان کانون طرح «کارآفرینی آینده نگر» را برای اولین بار ارائه کرده‌اند که مورد توجه و تایید اساتید دانشگاه تهران هم قرار گرفته و الان دارد در سراسر ایران تدریس می‌شود.

* با سپاس از شما.