گفتگوی مصطفی غفارزاده با رامین ناصح درباره اهداف کانون آینده نگری و آینده NGOها در ایران

 

      خبرنامه آینده نگر: متنی که در پی می آید، چکیده ای از مصاحبه مفصل "مصطفی غفارزاده" خبرنگار هفته نامه "بهار سبز" با "رامین ناصح" دبیرکل کانون آینده نگری ایران می باشد که تاکنون منتشر نشده است و خبرنامه آینده نگر اقدام به انتشار بخشهایی از آن می نماید. این مصاحبه بعد از ظهر روز جمعه در دفتر مدیریت کانون آینده نگری ایران واقع در ساختمان رامین کیانپارس انجام گرفته است.

 

      مصطفی غفارزاده: با شکل گیری نهادهای غیردولتی بسیاری از جوانان عضو این گروهها شدند و سعی خود را برای مشارکت در کارهای گروهی و اجتماعی آغاز کردند. رامین ناصح دبیرکل کانون آینده نگری ایران و دانشجوی رشته مدیریت می باشد. وی در زمینه عملکرد تشکل غیردولتی خود میگوید: کانون آینده نگری مجموعه ای است که فعالیت خود را حدودا یک سال پیش بصورت حرفه ای آغاز کرده. این تشکل غیردولتی و مرکز علمی-فرهنگی کمیسیونهایی را در موضوعات مختلف تشکیل داده و جلساتی را برگزار میکند. از جمله در موضوعاتی مانند عرفان و خودشناسی، ادبیات، جامعه شناسی، تاریخ، فلسفه، اقتصاد، حقوق زنان، روانشناسی، امور بین الملل، پژوهشهای جهانی شدن، محیط زیست، نجوم و کیهان شناسی، فناوری اطلاعات، بهداشت و تغذیه، ورزش، موسیقی، سینما و تئاتر، روزنامه نگاری و...

      انتشار نشریات و جزوات و CDهای آموزشی، چاپ کتاب، اداره یک کتابخانه مجهز، و فعالیتهای هنری و... همگی زیرمجموعه فعالیتهای کانون می باشد.

 

      س: هسته اولیه و فکر اصلی تشکیل کانون آینده نگری چگونه به ذهن شما خطور کرد؟

 

      ج: کانون آینده نگری در شهریور ماه سال 83 با تلاش جوانانی که اغلب حدود 5 تا 10 سال سابقه عضویت در نهادهای مدنی و فعالیت فرهنگی-اجتماعی و روزنامه نگاری و تحقیق و پژوهش داشتند، شکل گرفت و موسسین کانون با یک دید آینده نگر نسبت به مسائل جامعه و شناختی که از معضلات و بحرانهای اجتماعی روزافزون در سطح کشور و جهان داشتند فعالیت خود را برای بهبود این اوضاع آغاز کردند. از اهداف تشکیل این سازمان، رویارویی با مشکلاتی از قبیل اعتیاد جوانان، بیماریهای روحی و روانی، خشم و خشونت افسارگسیخته مستولی بر جامعه بود. ما اعتقاد داریم یک جامعه سالم، نتیجه سالم اندیشیدن افراد آن است. زمانی که بتوان نگرشها و باورهای جامعه را در جهت مثبت تغییر داد، رفتار و سرنوشت جامعه در مسیر مثبت تغییر میکند. چرا که بنیاد هر عمل و رفتاری بر یک اندیشه و تفکر استوار است و مشکلات عمده جامعه ما از مشکلات فکری و نارسایی های فرهنگی شکل میگیرد.

 

      س: آیا NGOها به اهداف تعیین شده برای خود رسیده اند؟

     

      ج: این تشکلها به علت اینکه در ایران نوظهور و نوپا هستند، با مشکلات زیادی دست به گریبانند. با این وجود تاکنون روند رو به رشدی را پشت سر نهاده اند. ممکن است بسیاری از سازمانهایی که به عنوان یک NGO فعالیت میکنند، از خصوصیات یک NGO برخوردار نباشند. بعنوان مثال برخی از این تشکلها به کانونهای دوستیابی مبدل شده اند و یا عده ای از جوانان به دلیل فشاری اقتصادی با هدف درآمدزایی برای خود اقدام به ثبت NGO میکنند. NGOها در تعریف علمی چند ویژگی دارند که اگر تشکلهایی از برخی از این ویژگیها برخوردار نباشند، نمیتوانیم از آنها بعنوان یک NGO واقعی یاد کنیم. یکی از این ویژگیها اینست که این تشکلها نباید سود و منفعت مالی برای مدیران یا اعضای خود داشته باشند، گرچه NGOها بر اساس ضوابط قانونی میتوانند فعالیتهای درآمدزا داشته باشند، اما درآمد حاصل از این راه می بایست در راستای اهداف عام المنفعه خود تشکل خرج شود. مدیران NGOها باید مرتبا به اعضای خود گزارش مالی بدهند. ویژگی دیگر NGOها عدم وابستگی آنها به دولت و احزاب سیاسی است. ویژگی دیگر، ساختار دموکراتیک و نحوه اداره این تشکلها از پایین به بالاست. NGOها نهادهای خودجوشی هستند و می بایست منعکس کننده دیدگاههای بخشی از جامعه باشند، و مدیران آنها به شیوه دموکراتیک و بصورت دوره ای بوسیله انتخابات درون سازمانی برگزیده شوند تا اصل شایسته سالاری مورد خدشه قرار نگیرد. متاسفانه این ویژگیها را بسیاری از تشکلهایی که نام NGO بر آنها اطلاق میشود، ندارند. ولی روند حرکت NGOها را در سالهای بطور کلی بسیار مثبت ارزیابی میکنم و تاثیر بسزایی در سوق دادن جوانان به سوی فعالیتهای سالم و گروهی و نهادینه شدن روحیه کار جمعی و تربیت دموکراتیک در جوانان و تخفیف دردها و مشکلات جامعه داشته اند.

 

      س: آیا منشإ و خاستگاه NGOها را در غرب میدانید؟

 

      ج: بطور قطع نمیتوان چنین نظری داد. NGOها در طول تاریخ بشر به اشکال مختلف وجود داشته اند. در عربستان 1400 سال پیش و قبل از ظهور اسلام شاهد تشکیل گروهی با عنوان "حلف الفضول" یا "پیمان جوانمردان" هستیم که حضرت محمد (ص) نیز در این گروه عضویت داشت و این گروه فعالیتهای خیریه ای را در جهت کمک به مستمندان، ضعفا و افراد تحت ستم انجام میداد. بسیاری ویژگیهایی که امروز برای NGOها برمی شماریم درباره این گروه صدق میکند. یعنی گروهی بوده با اعضای مشخص، اهداف معین، بدون جهت گیری سیاسی و بدون سودآوری مادی برای اعضای آن و دارای فعالیتهای عام المنفعه. در تاریخ ایران گروههای زیادی در قالب فعالیتهای فرهنگی، مذهبی، علمی و آموزشی و... وجود داشته است که تعریف NGO درباره آنها مصداق پیدا میکند. ولی اولین NGO به شکل جدید آن صد سال پیش در کشور سوئیس به ثبت رسید که هنوز هم به فعالیت خود ادامه میدهد.

 

      س: متوجه شدم که کانون آینده نگری دارای تعداد زیادی کمیسیون در رابطه با رشته های مختلف می باشد. آیا بهتر نبود مثل بسیاری از NGOها به صورت تخصصی کار انجام میدادید؟

     

      ج: ما در حال حاضر در کانون 10 تا 12 کمیسیون فعال داریم و 15 تا 20 کمیسیون دیگر فعالیت خود را در آینده نزدیک آغاز میکنند! اداره هر کمیسیون به تعدادی از اعضای فعال کانون که زمینه تخصصی لازم را دارند سپرده شده و هر کدام از این کمیسیونها خود به اندازه یک NGO فعال، کار میکنند و غالب آنها یک روز در هفته گردهمایی برگزار میکنند. این کمیسیونها دارای نشریات، بروشورها و وبلاگها و وبسایتهای مختلف هستند. تنوع فعالیتهای کانون سبب میشود که بتوانیم طیف بیشتری از جوانان را تحت پوشش قرار دهیم. از سوی دیگر ما قائل به یک دید کلی نگر در مسائل علمی هستیم. متاسفانه علم در عصر ما کاهش گرایی و تجزیه گرایی ای را در پیش گرفته که سبب میشود نتواند پاسخگوی نیازهای بشریت باشد. بعنوان مثال کسی که قلبش بیمار میشود بسراغ متخصص قلب میرود. در حالیکه قلب ممکن است در اثر ناراحتی های روحی و روانی بیمار شده باشد. ما در کانون آینده نگری سعی داریم تک بعدی نباشیم. کمیسیونهای مختلفی که تشکیل شده و ممکن است در نگاه اول مباحث آنها به یکدیگر مرتبط نباشد، در اصل با برنامه ریزی دقیق و حساب شده ای راه اندازی شده اند. مثلا کسی که در کمیسیون نجوم و کیهان شناسی ثبت نام و در جلسات آن شرکت میکند، وقتی پی به عظمت جهان هستی می برد و در این مورد تفکر میکند، بهتر میتواند مباحث کمیسیون عرفان و خودشناسی را درک کند!

 

      مهدی بی ریا عضو کمیسیون عرفان و خودشناسی میگوید: میشود گفت تخصصی ترین کمیسیون ما، کمیسیون عرفان و خودشناسی است و بیش از 50 در صد از اعضای کانون در این کمیسیون فعالیت میکنند. آقای ناصح در تکمیل صحبت آقای بی ریا می فرمایند: ما معتقد به فلسفه اصالت انسان و تقدس وجود یکایک ابناء بشر هستیم، ولی انسان گرایی ما با اومانیسم غربی تفاوت دارد. از اینجهت که انسان گرایی ما توإم با نفی دین و الهیات نیست چون معتقدیم در عرصه هایی از زندگی بشر که قانون در آن راهی ندارد، اعتقادات درونی انسانها میتواند موثر و کارساز باشد و انسانها را از ظلم و فساد و تباهی دور نگهدارد و آنها را به سمت نقش آفرینی مثبت در جامعه سوق دهد. نگرش ما نسبت به دین یک نگرش "اخلاقی-عرفانی" است و دین را رابطه عاشقانه، عارفانه و شخصی انسان با خداوند تعریف میکنیم. متاسفانه در جامعه خود، تحت تاثیر پاره ای عوامل، شاهد پدیده ای بنام دین گریزی و روی آوردن جوانان به سمت تفکرات نیهیلیسم و پوچ گرایی هستیم. در واقع در کمیسیون عرفان و خودشناسی قصد داریم ارزشهای معنوی، اخلاقی و انسانی را در جامعه احیا کنیم و قرائتی از دین و معنویت ارائه دهیم که با بینش رشد یافته انسان معاصر مطابقت داشته باشد و بتواند جوانان را بسوی خود جذب کند و از بسیاری آلودگی ها، انحرافات و آسیبهای اجتماعی مصون نگهدارد.

 

      س: آقای ناصح؛ اکنون زاویه پرسش را عوض میکنیم و در رابطه با کل NGOها صحبت میکنیم. بنظر شما این نهادهای غیردولتی در طول سالیان اخیر چقدر در مشارکت افراد در امور جامعه و شکوفا شدن توانایی های افراد نقش داشته اند؟

     

      ج: تا قبل از سال 76، تشکلهای غیردولتی به صورت جدی در عرصه فعالیتهای اجتماعی حضور نداشتند. تاسیس سازمان ملی جوانان توسط جناب آقای خاتمی، گامی موثر در جهت تسهیل مراحل تشکیل و ثبت NGOها بوسیله جوانان علاقه مند به مشارکت جویی اجتماعی بود. در طول سالیان اخیر حدود 5 هزار NGO کوچک و بزرگ با اهداف و برنامه های متنوع در زمینه هایی چون امور فرهنگی و آموزشی، تربیت بدنی، محیط زیست، مبارزه با اعتیاد و آسیبهای اجتماعی، دفاع از حقوق زنان و کودکان، صنایع دستی، اشتغال و کارآفرینی، علم و فناوری و... تشکیل شدند و بعضی از این تشکلها صدها و یا هزاران عضو دارند و بخش عظیمی از جامعه جوان ایران را تحت پوشش قرار داده اند. فعالیت NGOیی در هر زمینه ای که باشد، سبب تقویت "تعهد اجتماعی" در افراد میشود. یکی مشکلات جامعه ما و جامعه بشری، کمرنگ شدن حس تعهد اجتماعی و غلبه فلسفه هایی چون اندیویدیوالیسم (فرد محوری) و یوتیلیتاریانیسم (اصالت لذت و سود) است. این تفکرات توسط مراکز بزرگ سرمایه داری جهانی ترویج میشوند تا بتوانند سود بیشتری را حاصل کنند. تشکلهای غیردولتی تعهد اجتماعی را تقویت میکنند، زیرا عضویت و فعالیت در این گروهها، عاشقانه و توام با ازخودگذشتگی و در جهت یاری رساندن به جامعه است و سود مادی برای اعضای آن ندارد.

 

      س: آینده NGOها را در ایران چگونه می بینید؟

 

      ج: در کشورهای اروپایی این مسئله بسیار جا افتاده و NGOهایی وجود دارند که حتی از احزاب سیاسی و دولتها هم قدرت بیشتری در سازماندهی و هدایت افکار عمومی دارند. شاید باورتان نشود که در کشوری مثل سوئد، هر فرد بطور متوسط عضو 6 NGO است! در ایران این تشکلها پدیده ای نوظهور هستند و هنوز برای عموم مردم شناخته نشده اند. که امیدواریم در آینده نه چندان دور شاهد رشد و تاثیر گذاری بیشتر آنان باشیم. خوشبختانه احساس میشود که مسئولین تا حدود زیادی ضرورت بها دادن به NGOها را درک کرده اند. وقتی یک فرد نظامی مانند سردار عبدی (معاون اجتماعی نیروی انتظامی) در سخنرانی اخیر خود میگویند: "مبارزه با اعتیاد بدون کمک تشکلهای غیردولتی امکانپذیر نیست"، بنابراین میتوان امیدوار بود که NGOها میتوانند و تا حدودی نیز توانسته اند این حقیقت را به مسئولین بقبولانند که چنانچه دولت عزمی راسخ برای مقابله با بحرانهای اجتماعی داشته باشد، تشکلهای غیردولتی میتوانند در این راستا نقش آفرینی موثر و چشمگیری داشته باشند و در جهت ساختن جامعه ای سالم، پویا و پر از مهر و مدنیت حرکت کنند.